Στις συλλογές του Ελληνικού Λογοτεχνικού και Ιστορικού Αρχείου (ΕΛΙΑ) σώζονται τα πλούσια ίχνη δύο αιώνων. Αρχεία, έντυπα, φωτογραφίες, χάρτες και εφήμερα μας επιτρέπουν να γνωρίζουμε, να κατανοούμε και να ανασυνθέτουμε με πολλούς τρόπους πτυχές της ιστορίας και του πολιτισμού της νεότερης Ελλάδας. Το ΕΛΙΑ ιδρύθηκε το 1980 από τον Μάνο Χαριτάτο και τον Δημήτρη Πόρτολο, με τη μορφή μη κερδοσκοπικού σωματείου. Το 1997 ξεκίνησε η λειτουργία του ΕΛΙΑ και στη Θεσσαλονίκη. Από το 2009 αποτελεί τμήμα του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης (ΜΙΕΤ).

Πρόσφατες προσκτήσεις των αρχείων και των συλλογών του ΕΛΙΑ/ΜΙΕΤ από δωρεές και από αγορές:

 

Αρχεία ιστορίας και λογοτεχνίας

 

Αραβαντινός Παναγιώτης, πολιτικός του κόμματος των Φιλελευθέρων. Οικογενειακή και προσωπική αλληλογραφία, τετράδια σημειώσεων, διπλώματα, εφημερίδες, εφήμερα, 3 αρχειακά κουτιά. Αγορά Δημήτρη Πόρτολου.

Διαμαντάκος Γεώργιος. Τρία τετράδια ημερολογίου του στρατιώτη Γεωργίου Διαμαντάκου που αφορούν τα έτη που υπηρέτησε στον στρατό (1916-1920) και ένα θεατρικό έργο σχετικό με τη μάχη του Σκρα. Δωρεά της εγγονής του Αικατερίνης Ν. Διαμαντάκου.

Ζαρίφη οικογένεια. Αφορά τον Γεώργιο Ιωάννου Ζαρίφη, τον γιο του Λεωνίδα, τη σύζυγό του Ευφροσύνη Ζαρίφη και τον γιο τους Κωνσταντίνο Ζαρίφη, προσωπικά και οικονομικά θέματα της οικογένειας (1782-2005, κυρίως 1842-1994), 4 αρχειακά κουτιά. Χρησιδάνειο Ελένης Κυριακοπούλου εκ μέρους του Γεωργίου Λ. Ζαρίφη, με τη φροντίδα του Δημήτρη Πόρτολου.

Καράβα οικογένεια. Σημαντική προσθήκη στο αρχείο της οικογένειας Καράβα, που περιέχει αλληλογραφία, γενεαλογικά δέντρα, φωτογραφίες και άλλα τεκμήρια, μεταξύ των οποίων και σημαντικά έγγραφα σχετικά με τη διαθήκη του Α. Συγγρού και το κληροδότημα της Αλεξάνδρας Σιδερίδη στο ελληνικό κράτος. Δωρεά Δημήτρη Πόρτολου.

Κάσδαγλης Εμμανουήλ.  Έγγραφα, έντυπα, φωτογραφίες από τη συγγραφική του δραστηριότητα, τις εκδόσεις που επιμελήθηκε, τα θέματα που μελέτησε, την υπηρεσία του στην ΕΤΕ, την ίδρυση και ιστορία του ΜΙΕΤ κατά την περίοδο της διεύθυνσής του, από τη συνολική συμβολή του στις ανθρωπιστικές σπουδές και στον πολιτισμό, αλληλογραφία, προσωπικά τεκμήρια, 16 κιβώτια. Δωρεά Αγλαΐας Κάσδαγλη.

Μανιάτης Γιώργος, τεκμήρια από το αρχείο του συγγραφέα. Δωρεά της συζύγου Αθανασίας Παπαπούλιου.

Οικονόμου, Δημήτριος. 24 ντοσιέ, με σημειώσεις, αποκόμματα εφημερίδων και μελέτες του ιδίου για το Κυπριακό, την αρχαία Ελλάδα, την εθνική κυριαρχία κ.λπ. Δωρεά Λάμπρου Οικονόμου.

Παπαφλέσσα οικογένεια. Γενεαλογικά δέντρα, προικοσύμφωνα και αλληλογραφία των οικογενειών Παπαφλέσσα, Μητσοπούλου και Παγώνη (19ος αι.), 1 φάκελος. Δωρεά Θεοδώρας Παπαφλέσσα. 

Τρεις επιστολές προς τον Στέφανο Πάργα (περιοδικό Γράμματα Αλεξανδρείας) της περιόδου 1912-1919, μία επιστολή του Στέφανου Πάργα προς τον Ν. Γιαννιό (1918) και μία επιστολή του Τέλλου Άγρα προς τον Δ. Νικολαρεΐζη (1930). Δωρεά Δημήτρη Πόρτολου.

Τέσσερις επιστολές της Καίτης Δρόσου στη δημοσιογράφο Όλγα Σελλά (2000-2006). Δωρεά Όλγας Σελλά.

Από δημοπρασίες αγοράστηκαν, μεταξύ άλλων, καρτ ποστάλ και επιστολικά δελτάρια ξένων και ελλήνων στρατιωτών του Μακεδονικού μετώπου με λογοκρισίες διαφόρων γραφείων, που εντάχθηκαν στη συλλογή τεκμηρίων για τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο του Δ. Πόρτολου. Αγοράστηκαν επίσης δύο επιστολές  και μια απόδειξη του Βενιζέλου σχετικά με την επανάσταση στο Θέρισο (1905).

Προσθήκες στο αρχείο της ποιήτριας Ζέφης Δαράκη. Δωρεά της ίδιας.

Στα αρχεία εικαστικών είχαμε την προσθήκη έξι κιβωτίων στο αρχείο της Νέλλης Ανδρικοπούλου.

Προσθήκες έγιναν και στο αρχείο της ζωγράφου Τζούλιας Ανδρειάδου με δωρεά της ίδιας.

 

Αρχεία του ΕΛΙΑ Θεσσαλονίκης

 

Αμπραχαμιάν, Σέρο. Προσθήκη σημαντικού όγκου ψηφιακών τεκμήριων στο υπάρχον αρχείο του σχεδιαστή  μόδας Σέρο Αμπραχαμιάν. Τα τεκμήρια προσφέρθηκαν για ψηφιοποίηση από τον Αρτίν, αδελφό του Σ. Αμπραχαμιάν, με αφορμή την έκθεση που διοργανώθηκε από το ΜΙΕΤ στο βιβλιοπωλείο της Θεσσαλονίκης τον χειμώνα του 2018 για τον σημαντικό αυτό έλληνα σχεδιαστή μόδας. Η προσθήκη περιέχει σχέδια του Σ. Αμπραχαμιάν και δημοσιεύματα για το έργο του.

Δεληγιάννης, Ιωάννης. Το αρχείο του νομικού, καθηγητή στη Νομική Σχολή του ΑΠΘ και Υπουργού Μακεδονίας Θράκης στην κυβέρνηση Ξενοφώντα Ζολώτα Ιωάννη Δεληγιάννη, δωρεά της κόρης του Χριστίνας Δεληγιάννη-Δημητράκου τον Μάιο του 2019. Το αρχείο περιέχει τεκμήρια από τη μακρά πανεπιστημιακή, νομική (υπήρξε μάχιμος δικηγόρος) και πολιτική σταδιοδρομία του Ι. Δεληγιάννη.

Κουκιόγλου, Τάσος.  Σημαντική δωρεά της συζύγου του Αθηνάς Τριφτανίδου-Κουκιόγλου, με την ευγενική μεσολάβηση του φιλολόγου,  Ομότιμου Καθηγητή του ΑΠΘ Χαράλαμπου Καράογλου, τον Μάρτιο του 2019. Το αρχείο του επί χρόνια συντηρητή της Φιλοσοφικής Σχολής του ΑΠΘ Τάσου Κουκιόγλου. Ο Κουκιόγλου παράλληλα με την εργασία του συγκέντρωνε υλικό που σχετίζεται με την ιστορία του ΑΠΘ και ειδικότερα της Φιλοσοφικής Σχολής και του παλιού της κτιρίου. Έγγραφα αλλά κυρίως φωτογραφίες, οι περισσότερες τραβηγμένες από τον ίδιο, από επίσημες εκδηλώσεις, φοιτητικές εκλογές και διαμαρτυρίες, εκδρομές και καθημερινές στιγμές. Ακόμη, πλούσιο αρχείο αφισών από εκδηλώσεις, συνέδρια, φοιτητικές παρατάξεις της περιόδου 1970-2003. Το αρχείο καλύπτει την περίοδο 1926-2011(κυρίως 1970-2011).

Λιάτσου, Μαίρη. Το αρχείο της χορεύτριας, χορογράφου και ιδιοκτήτριας της ομώνυμης σημαντικής σχολής χορού στη Θεσσαλονίκη. Δωρεά του αδελφού της Μιχάλη Λιάτσου τον Μάιο του 2019. Το αρχείο περιέχει τεκμήρια σχετικά με τη σταδιοδρομία της Μ. Λιάτσου και τη μακρόχρονη λειτουργία της σχολής χορού.

ΥΦΑΝΕΤ. To αρχείο περιέχει εσωτερική αλληλογραφία της γνωστής επιχείρησης υφασμάτων, κυρίως επιστολές από την έδρα της επιχείρησης στην Αθήνα προς τη Θεσσαλονίκη, όπου και βρισκόταν το εργοστάσιο. Το αρχείο βρέθηκε στη Βίλα Καπαντζή τον Μάρτιο του 2019.

Χαστάογλου-Μαρτινίδη, Βίλμα. Μέρος του αρχείου της αρχιτεκτόνισσας και ομότιμης καθηγήτριας στο ΑΠΘ Βίλμας Χαστάογλου-Μαρτινίδη, δωρεά της ίδιας τον Μάρτιο του 2019. Το αρχείο περιέχει ερευνητικές εργασίες φοιτητών και φοιτητριών με θέμα τη δημιουργία αγροτικών προσφυγικών συνοικισμών στους νομούς Κιλκίς και Σερρών. Οι εργασίες περιέχουν ρυμοτομικά και τοπογραφικά διαγράμματα, φωτογραφίες και λοιπή τεκμηρίωση. Οι εργασίες έγιναν στο πλαίσιο μαθήματος που η Β. Χαστάογλου δίδασκε από κοινού με την εκλιπούσα Κική Καυκούλα. Το υλικό από το αρχείο της Κ. Καυκούλα είχε δωριστεί στο ΕΛΙΑ από την ίδια παλιότερα. Τα δύο αρχεία θα συγχωνευθούν.

 

Αρχεία παραστατικών τεχνών

 

Ιακωβίδου Φραντζέσκα. Αρχείο της ηθοποιού και τραγουδίστριας Φραντζέσκας Ιακωβίδου, 10 ντοσιέ και 1 κιβώτιο. Δωρεά Τασίας Ιακωβίδου.

Κυνηγού Μαρία. Αρχείο της χορεύτριας και χορογράφου Μαρίας Κυνηγού, 22 κιβώτια. Δωρεά Ελευθερίας Κοψιδά.

Μοσχίδης Γεώργιος. Αρχείο του ηθοποιού Γιώργου Μοσχίδη, 2,4 γραμμικά μέτρα. Δωρεά της κόρης του Κορίνας Μοσχίδη.

Σεβαστίκογλου Γιώργος. Αρχείο του θεατρικού σκηνοθέτη και συγγραφέα Γιώργου Σεβαστίκογλου, 4,8 γραμμικά μέτρα. Δωρεά της συζύγου του Άλκης Ζέη.

Συνοδινού Άννα. Προσθήκη στο αρχείο της. Δωρεά της ανιψιάς της Νόρας Συνοδινού.

Φεσσά-Εμμανουήλ, Ελένη. Αρχιτέκτων, ομότιμη καθηγήτρια στο τμήμα Θεατρικών Σπουδών του ΕΚΠΑ. Πρόκειται για το υλικό από την προετοιμασία και πραγματοποίηση των εκθέσεων «Έλληνες σκηνογράφοι-ενδυματολόγοι και αρχαίο δράμα» (1999), «Χορός και θέατρο» (2004), 30 σακούλες. Δωρεά της ιδίας.

Συλλογή θεατρικών προγραμμάτων (από τη δεκαετία του 1960 ώς τις μέρες μας) του δημοσιογράφου και θεατρικού συντάκτη Γιώργου Σαρηγιάννη, 10,5 γραμμικά μέτρα.

 

Δωρεές προς τη Βιβλιοθήκη

 

Στις αρχές του 2019 η Λένα Γκαρίπη δώρισε τη βιβλιοθήκη του συζύγου της, του φιλολόγου Γιώργου Πεγιούδη. Η βιβλιοθήκη, πλούσια σε αρχαία και νεοελληνική λογοτεχνία, κοινωνικές, επιστήμες, ιστορία και φιλοσοφία, καταλογογραφείται. Τους πρώτους μήνες του 2019 ο Χαράλαμπος Καράογλου δώρισε μια σειρά λογοτεχνικών, φοιτητικών και πολιτικών περιοδικών. Βιβλία και περιοδικά δώρισαν ακόμα η Λίτσα Σάνη, η Άννυ Τεντοκάλη, ο Βασίλης Πλάτανος, ο Χρίστος Ζαφείρης,  ο Μιχάλης Λιάτσος, οι εκδόσεις Επίκεντρο, οι εκδόσεις University Studio Press και το Ίδρυμα Μουσείου Μακεδονικού Αγώνα.

 

* * *

Η πρόσβαση στα αρχεία (ιστορικά, λογοτεχνικά, φωτογραφικό αρχείο), στη βιβλιοθήκη και στις συλλογές (χάρτες, παραστατικές τέχνες, εφήμερα κ.ά.) του Ελληνικού Λογοτεχνικού και Ιστορικού Αρχείου είναι ελεύθερη δωρεάν για τους ερευνητές. Στον ιστότοπο του ΕΛΙΑ/ΜΙΕΤ θα βρείτε τα ωράρια και τους κανονισμούς των αναγνωστηρίων, θα έχετε online πρόσβαση στις ψηφιοποιημένες συλλογές και τη δυνατότητα να επικοινωνήσετε με τους υπευθύνους των τμημάτων.