—της Αργυρώς Αγγελοπούλου—

Το ΕΛΙΑ ιδρύθηκε το 1980 και οφείλει πολλά στους δωρητές αρχειακού και έντυπου υλικού, στους εθελοντές συνεργάτες των πρώτων χρόνων και στους γενναιόδωρους χορηγούς που στήριξαν τη λειτουργία του στη μακρά διαδρομή του. Το 2004 βρέθηκε σε μια κρίσιμη καμπή όσον αφορά την οικονομική του επιβίωση, καθώς η σημαντική συμβολή του στην επιστημονική έρευνα και την ιστορική παιδεία συνεπαγόταν ένα διαρκώς αυξανόμενο κόστος λειτουργίας. Αυτό συνέβη γιατί ο συνεχής εμπλουτισμός των συλλογών και οι απαιτούμενες εργασίες καταγραφής και διάθεσής τους είχαν ως αποτέλεσμα την αύξηση των πάγιων εξόδων. Στο πραγματικό αυτό αδιέξοδο λύση δόθηκε με την ενσωμάτωσή του ΕΛΙΑ στο Μορφωτικό Ίδρυμα της Εθνικής Τραπέζης το 2009, η οποία ουσιαστικά επέτρεψε τη διάσωση των συλλογών του, τη συνέχιση τη λειτουργίας του αλλά και την περαιτέρω ανάπτυξή του.

Ακολουθεί ένας επιγραμματικός απολογισμός των δραστηριοτήτων του ΕΛΙΑ κατά την περίοδο 2009-2019, δηλαδή κατά την πρώτη δεκαετία του ΕΛΙΑ/ΜΙΕΤ.

Αύξηση των δωρεών:

-Οι δωρεές αρχείων αυξήθηκαν σημαντικά. Μέσα στη δεκαετία 2009-2019, η συλλογή των αρχείων εμπλουτίστηκε με 381 νέα αρχεία (οι προσκτήσεις δηλαδή αυξήθηκαν πάνω από 30%) και σήμερα η συλλογή αριθμεί 1430 αρχεία.

-Αντίστοιχα μεγάλη ήταν και η αύξηση των δωρεών στη Βιβλιοθήκη που στο διάστημα αυτό δέχθηκε πάνω από 1.000 δωρεές.

ΣΗΜΑΝΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΚΤΗΣΕΙΣ

ΣΥΛΛΟΓΗ ΑΡΧΕΙΩΝ: Ορέστη Βιδάλη, Ειρήνης Παπαϊωάννου, Ανδρέα Παγουλάτου, γλύπτη Θόδωρου, οικογένειας Μερκάτη, Κοραλίας Θεοτοκά, Τζούλιας Ανδρειάδου, Παυσανία Λυκουρέζου, Πέτρου Αμπατζόγλου, Παναγιώτη Μουλλά, Γιάννη Ιορδανίδη, Μηνά Δημάκη, Ελένης Λαδιά, οικογένειας Χαραμή, Εθνοσυνέλευσης 1843, Γιώργου Σταμπουλόπουλου, Βασίλειου Τατάκη, Μιχάλη Ράπτη (Πάμπλο), Μένη Κουμανταρέα, Κώστα Κριτσίνη, Ελένης Αργέστη, Στέφανου Λαζαρίδη, Αλέξη Σολομού, Έλλης Λαμπέτη, Μαρίας Χορς, Ανδρέα Καμπά, Νίκου Χατζίσκου-Τιτίκας Νικηφοράκη, Αργύρη Κουνάδη, Ιωάννη Λαμπρινίδη, Τάκη Καρβέλη, Βύρωνα Λεοντάρη, Γεωργίου Κουμάντου, Χρήστου Χρηστοβασίλη, Μαρίας Λαμπαδαρίδου-Πόθου, Νέλλης Ανδρικοπούλου, Ζωής Καρέλλη, Κάρολου Τσίζεκ, Αλέκας Γερόλυμπου, Γλαύκου Αλιθέρση, Αντιγόνης Βαλάκου, Αλεξάνδρας Μελά, Θεάτρου του Νότου-Θεάτρου Αμόρε, Μάριου Πλωρίτη, Γιάννη Καραβίδα, Στέλιου Λύτρα, Ανδρέα Καμπά (οινοποιητική ανώνυμος εταιρεία), Κώστα Στεργιόπουλου, Ζήσιμου Λορεντζάτου, Τζίνας Πολίτη, Δημήτρη Φατούρου, Άλκη Αγγέλου, Ρωξάνης Φέσσα, Σταμάτη Σταματίου (Σταμ-Σταμ), Θράσου Καστανάκη, Νίκου Γουλανδρή, Βασίλη Τζανετάκου, Έλλης Λαμπρίδη, εκδόσεων “Κείμενα”, Νέλλης Αγγελίδου, Νίκου Περάκη, Τάσου Ζωγράφου, οικογένειας Βολανάκη-Σιάσκα, Γιώργου Μοσχίδη, Εμμανουήλ Κάσδαγλη, Γεωργίου Διαμαντάκου, οικογένειας  Παπαφλέσσα, Παναγιώτη Αραβαντινού, Ελένης  Φεσσά-Εμμανουήλ, Γιώργου Σεβαστίκογλου, Μαρίας Κυνηγού, Γιώργου Μανιάτη, Φραντζέσκας Ιακωβίδου, Λιλής Ιακωβίδη, Απόστολου Αλεξανδρή, Τάσου Κουκιόγλου, Πάνου Θασίτη. Επίσης τρία σημαντικά χρησιδάνεια: οικογένειας Μεταξά, οικογένειας Πετσάλη-Διομήδη, οικογένειας Ζαρίφη.

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ: Αρχείο Φαίδωνος Σαραφιανού, Αρχείο Callman Ullmann, Αρχείο του καθηγητή Γεωργίου Κουμάντου, Αρχείο του φωτογράφου Κώστα Ηγουμενίδη, Αρχείο του συλλέκτη και φωτογράφου Κώστα Στεφάνου, Αρχείο Κωνσταντίνου Κυριαζή, Φωτογραφικό αρχείο οικογένειας Καράβα, Αρχείο Άρι Γεωργίου, συλλογή  γυάλινων διαφανειών του Frédéric Boissonnas.

Εξωστρέφεια:

  • Στα χρόνια αυτά σημειώθηκε επίσης σημαντική πρόοδος στην καταλογογράφηση και ταξινόμηση που καθιστά το υλικό του Αρχείου αξιοποιήσιμο από τους ερευνητές, οι οποίοι αυξάνονται διαρκώς και το επιστημονικό έργο που παράγεται από την έρευνά τους είναι ποιοτικά και ποσοτικά εντυπωσιακό. Το ΕΛΙΑ/ΜΙΕΤ εξυπηρετεί πλέον κάθε χρόνο 1.500 ερευνητές, 3.000 αιτήματα χρήσης υλικού, και συμβάλλει σε 50 διδακτορικές διατριβές.
  • Η ιστοσελίδα του ΕΛΙΑ, η οποία εμπλουτίζεται και ενημερώνεται τακτικά με τις νέες προσκτήσεις αρχείων και βιβλίων, προβάλλει τις δραστηριότητες και τις συλλογές του με τρόπο σύγχρονο και παρέχει πρόσβαση στις πλούσιες ψηφιακές συλλογές του. Οι ψηφιοποιημένες συλλογές του ΕΛΙΑ (πάνω από 100.000 εικόνες) δέχθηκαν την τελευταία τριετία πάνω από 15 εκατομμύρια επισκέψεις (hits), ενώ οι συνολικές επισκέψεις σελίδας (page views) καταμετρήθηκαν σε 1.5 εκατομμύρια. Επιπλέον, οι ψηφιοποιημένες συλλογές  του  ΕΛΙΑ  παρουσιάζονται στην ευρωπαϊκή πλατφόρμα Europeana καθώς και στην πλατφόρμα του Εθνικού Κέντρου Τεκμηρίωσης  Searchculture.
  • Blogs: το 2019 συμπληρώθηκαν πέντε χρόνια λειτουργίας του blog του Φωτογραφικού Αρχείου. Στις τέσσερις θεματικές του ενότητες έχουν γίνει συνολικά 77 αναρτήσεις με 94675 θεάσεις από χώρες όλων των ηπείρων. Στην πραγματικότητα οι θεάσεις είναι εκατονταπλάσιες λόγω διασποράς στο διαδίκτυο, αυτό όμως δεν είναι μετρήσιμο μέγεθος. Το blog του ΕΛΙΑ Θεσσαλονίκης το 2019 έκανε έξι αναρτήσεις με αφορμή τεκμήρια των συλλογών μας. Συνολικά μέσα στον χρόνο είχε 2113 επισκέπτες οι οποίοι πραγματοποίησαν συνολικά  3178  προβολές.
  • Η σελίδα του ΕΛΙΑ στο facebook έχει 13.000 followers και με τακτικές αναρτήσεις τεκμηρίων από τις συλλογές του, αφενός κάνει γνωστό το ΕΛΙΑ και τις δραστηριότητές του σε ευρύτερο —νεανικό, κατά κύριο λόγο— κοινό αφετέρου αυξάνει την επισκεψιμότητα της ιστοσελίδας.
  • Το ηλεκτρονικό περιοδικό του ΜΙΕΤ κυκλοφόρησε το 2019 το πρώτο τεύχος του ηλεκτρονικού περιοδικού του ΜΙΕΤ  Κομμωτής κομητών. Οι συντάκτες του είναι συνεργάτες του ΜΙΕΤ ή φίλοι του Ιδρύματος και ερευνητές των συλλογών του. Σκοπός της δημιουργίας του είναι να προβάλλει τις δραστηριότητες του ΜΙΕΤ —εκδόσεις, εκθέσεις, συναυλίες, σεμινάρια, εκδηλώσεις κ.ο.κ.— αλλά και τον πλούτο των συλλογών του: αρχεία σημαντικών προσωπικοτήτων της ιστορίας και της λογοτεχνίας, βιβλιοθήκη, φωτογραφίες, χάρτες, εφήμερα, εικαστικά έργα, τεκμήρια των παραστατικών τεχνών κ.λπ.

ΨΗΦΙΑΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑ

Οι ψηφιακές συλλογές: πάνω από 100.000 εικόνες στις πλατφόρμες Europena, Searchculture, www.elia.org.gr 

Φωτογραφίες

32.000

Γυάλινες πλάκες

  4.000

Φιλμ

12.000

Αρνητικά

20.000

Cartes Postales

10.000

Χάρτες

360

Εφήμερα

3.000

Πρωτοσέλιδα Τύπου

11.200

Εξώφυλλα θεατρικών προγραμμάτων, διαφημίσεις, αφίσες κινηματογράφου, παρτιτούρες μουσικής

 12.300

  • Επιπλέον, στους υπολογιστές του αναγνωστηρίου της βιβλιοθήκης του ΕΛΙΑ, οι ερευνητές έχουν πρόσβαση και σε άλλες ψηφιοποιημένες συλλογές: 

–          Βιβλία 19ου αιώνα: 12.500 τίτλοι.
–          Βιβλία 20ού αιώνα: 2.300 τίτλοι.
–          Εφημερίδες και περιοδικά: 2.500 τίτλοι.
–          Αρχείο τεκμηρίων Ολυμπιακών Αγώνων: 700 τεκμήρια που καλύπτουν την περίοδο 1896-2004.

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ

ΕΛΛΑΔΑ: Ελληνικά Πανεπιστήμια, Πανεπιστήμιο Κύπρου, ΤΕΙ, Στρατιωτικές σχολές (Ευελπίδων, Ναυτικών Δοκίμων),  Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, Κέντρο Ερεύνης Ελληνικής Λαογραφίας, Αρχείο Κ. Καραμανλή, Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού, Ίδρυμα Παλαμά, Εθνική Λυρική Σκηνή, Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου, ΕΛΤΑ (Ελληνικά Ταχυδρομεία), ΠΙΟΠ, ΕΣΗΕΑ, Ίδρυμα Ιστορικών Μελετών ΙΔΙΣΜΕ, Εραλδική Γενεαλογική Εταιρεία της Ελλάδας, Ίδρυμα Μεσογειακών Σπουδών, Τηλεοπτικός σταθμός Βουλής, ΕΡΤ, Κέντρο Έρευνας Νεότερης Ιστορίας ΚΕΝΙ-Πάντειο, Υπουργείο Πολιτισμού, Ακαδημία Αθηνών ΚΕΙΝΕ, Ίδρυμα Τεχνολογίας Έρευνας ΙΤΕ, Μουσείο Θωρηκτού Αβέρωφ, Ινστιτούτο Φυσικοχημείας ΕΚΕΦΕ Δημόκριτος, Ίδρυμα της Βουλής, Θέατρο Δώρας Στράτου, Πολιτιστικό Αναπτυξιακό Κέντρο Θράκης, Ίδρυμα Μαρίας Τσάκου, Αδελφότης Τηνίων εν Αθήναις, Αρχιεπισκοπή, Ένωση απανταχού Προυσιωτών, Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, Κοινωφελές Ίδρυμα Κοινωνικού και Πολιτιστικού Έργου ΚΙΚΠΕ, Ίδρυμα Ακτία Νικόπολις, Λέσχη αεροπορίας στρατού, Κοινότητα Γαβαλούς Αιτωλοακαρνανίας, δήμος Ελευσίνας, Κύκλος Πολιτισμού και Τέχνης ΚΥ.ΠΟ.ΤΕ., Ένωση Σπετσιωτών, Σώμα Ελλήνων Προσκόπων, δήμος Ζωγράφου, Ελληνική Ένωση για τα δικαιώματα του Ανθρώπου, Όμιλος Μελέτης Ιστορίας και Κοινωνίας, Ίδρυμα Παλαμά, Άνθη της Πέτρας Κίνηση Πολιτών Αρκαδίας, Εταιρεία Ευβοϊκών Σπουδών, δήμος Αθηναίων, Εβραϊκό μουσείο.

ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ: Παν/μιο Χάρβαρντ, University of Texas, Columbia University, παν/μιο Freiburg, Freie Universitat Βερολίνο, Regensburg Universitat, παν/μιο Johannes Gutenberg Mainz, Ζentrum fur Αntisemitismusforschung Βερολίνο, παν/μιο Γλασκώβης, παν/μιο Οξφόρδης, Royal College of Art Λονδίνο, παν/μιο Cambridge, Central Saint Martin University of the arts London, Architectural Association School of Architecture London, Brunel University London, King’s College London, LSE London School of Economics and political Science, Leeds University Αγγλία, παν/μιο Durham, παν/μιο Newcastle, παν/μιο Manchester, École des hautes études en sciences sociale EHESS, παν/μιο Montpellier, παν/μιο Paris 8, παν/μιο Paris 3, παν/μιο Μιλάνου, παν/μιο Ρώμης, παν/μιο Βιέννης, παν/μιο Βελιγραδίου.

ΕΚΔΟΣΕΙΣ/ΕΚΘΕΣΕΙΣ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΣΥΛΛΟΓΕΣ ΜΑΣ

2008

Έκδοση: «Το ελληνικό παιχνίδι. διαδρομές στην ιστορία του», Επιμέλεια Κλειώ Γκουγκούλη, Δέσποινα Καρακατσάνη.

2009

Αντί Ευχών: «Η κάθοδός μου στον Άδη», Έλλη Παππά.

2011

Έκθεση φωτογραφίας και Κατάλογος έκθεσης

«Δημήτρης Παπαδήμος, ταξιδιώτης φωτογράφος Φωτογραφίες 1943-1980», Ματθίλδη Πυρλή, Βασιλική Χατζηγεωργίου, Κωστής Λιόντης, Heba Farid.

Έκθεση φωτογραφίας: Αθήνα, 24/1-24/3/2102, Μέγαρο Εϋνάρδου και Θεσσαλονίκη, 16/5-27/7/2012, Πολιτιστικό κέντρο Θεσσαλονίκης.

Έκθεση φωτογραφίας και Κατάλογος έκθεσης

«Κλείτος Κύρου. Ψήγματα μνήμης φωτογραφίες 1936-2000», Μαργαρίτα Καλαφάτη, Ξενοφών Α. Κοκόλης, Γιώργος Κουμαρίδης.

Έκθεση φωτογραφίας: Θεσσαλονίκη 3/4– 29/5/2011, Πολιτιστικό Κέντρο Θεσσαλονίκης και Αθήνα 7/10 – 20/11/2011 Μέγαρο Εϋνάρδου.

Αντί Ευχών: «Το Εικοσιένα στη νεοελληνική πεζογραφία (Σολωμός και Μακρυγιάννης)», Στρατής Τσίρκας.

Έκδοση: «Φίλιππου Ηλιού κατάλοιπα, Ελληνική Βιβλιογραφία του 19ου αιώνα, τόμος Β΄,1819-1832», επιμ. Πόπη Πολέμη, συνέκδοση με το Μουσείο Μπενάκη.

2013

Έκδοση: «Εθνικό Θέατρο. Τα πρώτα χρόνια (1930-1941)», Δημήτρης Σπάθης, Κωνσταντίνα Σταματογιαννάκη, Κώστας Γεωργουσόπουλος, Αντιγόνη Μανασσή.

Έκθεση ντοκουμέντων: «Διαβατήρια, άδειες και πάσα. Από τις συλλογές του ΕΛΙΑ», Αθήνα, Βιβλιοπωλείο ΜΙΕΤ.

2015

Αντί ευχών: «27 Ιουνίου 1906, 2μ.μ. Δύο γράμματα για ένα Καβαφικό ποίημα από την αλληλογραφία Τσίρκα – Σαββίδη».

Έκθεση ντοκουμέντων: «Οι εκδόσεις Κασταλία στην Ελλάδα της δεκαετίας του 1930», Αθήνα, Βιβλιοπωλείο ΜΙΕΤ. 

2016

Σειρά ΑΦΕΛΙΑ 1: «Νύφες», επιμέλεια Βασιλική Χατζηγεωργίου, Ματθίλδη Πυρλή. 

Σειρά ΑΦΕΛΙΑ 2: «Το εργαστήριο του καλλιτέχνη», επιμέλεια Βασιλική Χατζηγεωργίου, Ματθίλδη Πυρλή.

Αντί ευχών: «Ιογενής πνευμονία. Ανέκδοτο χειρόγραφο από του Αρχείο του Ζήσιμου Λορεντζάτου στο ΕΛΙΑ/ΜΙΕΤ», Ζήσιμος Λορεντζάτος.

Σειρά ΑΦΕΛΙΑ 3: «Η ανάγνωση», επιμέλεια Βασιλική Χατζηγεωργίου, Ματθίλδη Πυρλή.

Έδοση: «Φίλιππου Ηλιού κατάλοιπα, Ελληνική βιβλιογραφία του 19ου αιώνα. Βιβλία – φυλλάδια, τόμ. 3: Τα οθωνικά χρόνια, 1833–1863, μέρ. Α΄:1833–1844», επιμ. Πόπη Πολέμη, συνέκδοση ΕΛΙΑ/ΜΙΕΤ και Μουσείου Μπενάκη.

2017

Αντί ευχών: «Το φθινόπωρο στην αγορά», Τέλλος Άγρας, από το αρχείο Τέλλου Άγρα στο ΕΛΙΑ/ΜΙΕΤ.

Έκθεση: «Λούφα και παραλλαγή» από το αρχείο του Νίκου Περάκη, Θεσσαλονίκη, Βιβλιοπωλείο ΜΙΕΤ, 3/11-9/12/2017.

2018

Έκθεση και Κατάλογος έκθεσης

Έκθεση: «Κυνικός ρομανικός. Στέφανος Λαζαρίδης», από το αρχείο του Στέφανου Λαζαρίδη στο ΕΛΙΑ/ΜΙΕΤ. Οργάνωση Εθνική Λυρική Σκηνή, σε συνεργασία με το Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, το Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος και την Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος. Αθήνα, Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος, Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, 4/2 – 31/5/2018 (80.000 επισκέπτες).

Κατάλογος έκθεσης: «Κυνικός ρομανικός. Στέφανος Λαζαρίδης», Γιώργος Κουμεντάκης, Δημήτρης Δημητριάδης, Διονύσης Φωτόπουλος, Πάμελα Χάουαρντ, Πίτερ Φάρλι, Κλάιβ Μπάρντα, Αντώνης Βολανάκης, Επιστημονική επιμέλεια: Αντώνης Βολανάκης.

Σειρά ΑΦΕΛΙΑ 4: «Η αμφίεση», επιμέλεια Βασιλική Χατζηγεωργίου, Ματθίλδη Πυρλή.

Σειρά ΑΦΕΛΙΑ 5: «Στέργιος Στεργίου. Κίος 1921-1922», επιμέλεια Βασιλική Χατζηγεωργίου, Ματθίλδη Πυρλή.

Σειρά ΑΦΕΛΙΑ 6: «F. Boissonnas – D. Baud-Bovy. Δύο ταξίδια. 1913 & 1919».

Έκθεση και Κατάλογος έκθεσης

Έκθεση: «Το ξεχασμένο Μέτωπο και η ελληνική εμπειρία», Πολιτιστικό Κέντρο Θεσσαλονίκης του ΜΙΕΤ, 16/5 – 3/8/2018.

Κατάλογος έκθεσης: «Το ξεχασμένο Μέτωπο και η ελληνική εμπειρία 1915-1919», επιμέλεια καταλόγου: Γιάννης Επαμεινώνδας, Γιώργος Κουμαρίδης.

Έκθεση και Κατάλογος έκθεσης

«Αλέξης Σολομός Γραμμές και σχέδια», Αθήνα, Βιβλιοπωλείο ΜΙΕΤ 2018. 

Κατάλογος έκθεσης: «Αλέξης Σολομός Γραμμές και σχέδια», επιμέλεια καταλόγου Κωνσταντίνα Σταματογιαννάκη.

Αντί ευχών: «Γεια σου, Αυράκι», Άρης Αλεξάνδρου.

Σειρά ΑΡΧΕΙΟΘΗΚΗ 1: «Ιογενής πνευμονία», Ζήσιμος Λορεντζάτος, υστερόγραφο: Σταύρος Ζουμπουλάκης.

2019

Σειρά ΑΦΕΛΙΑ 7

«Το τελευταίο πορτρέτο», επιμέλεια Βασιλική Χατζηγεωργίου, Ματθίλδη Πυρλή.

2020

Σειρά ΑΦΕΛΙΑ 8

«Κρήνες», επιμέλεια Βασιλική Χατζηγεωργίου, Ματθίλδη Πυρλή.

* * *

Η Αργυρώ Αγγελοπούλου είναι υπεύθυνη του ΕΛΙΑ

Φωτογραφίες – video από τους χώρους του ΕΛΙΑ: Γιώργος Τσακνιάς